Meslek Yeminlerinin Tarihçesi
Meslek yeminleri, bir mesleğin etik kurallarını, değerlerini ve toplumsal sorumluluklarını üstlenen kişilerin bu ilkelere bağlı kalacaklarına dair yaptıkları kamusal taahhütlerdir. Tıp, eczacılık, hukuk, öğretmenlik, mühendislik ve mimarlık başta olmak üzere pek çok meslek için günümüzde yemin metinleri bulunmaktadır (1); ancak bu geleneğin kökleri, yazılı tarihin başlangıcına kadar uzanır.
Antik Çağda Meslek Yeminleri
Bilinen en eski hekim andı metni, MÖ 3000'li yıllarda Mısırlı hekim-rahip İmhotep tarafından kaleme alınmıştır. Mezopotamya'da Asur döneminde saray hekimlerinin, Eski Hindistan'da ise hekimlerin Hipokrat Yemini'ne benzer ant içtikleri görülmüştür(8). Mezopotamya'da hastalıkların tedavisinin rahip-hekimler tarafından yapıldığı belirtilmiştir(2). Sümerlerde insan hekimlerine "A-su", hayvan hekimlerine "Monai-su" denildiği bilinmektedir; bu durum, hayvan ve insan sağlığı pratiğinin çok eski çağlardan itibaren ayrı meslek kimliklerine sahip olduğunu göstermektedir(2).
Hipokrat Geleneği ve Batı Tıbbının Etik Temeli
Tıp etiğinin köşe taşı sayılan Hipokrat Yemini, MÖ 5. yüzyılda Antik Yunan'da ortaya çıkmıştır. Yeminin sanılanın aksine bizzat Hipokrat tarafından değil, büyük olasılıkla oğlu ya da öğrencilerinden biri tarafından yazıya döküldüğü kabul edilmektedir(3). Yeminin temel ilkesi —hastaya zarar vermeme (primum non nocere)— aradan geçen yaklaşık 2400 yıla rağmen güncelliğini korumakta; zaman, mekân, sosyal düzen ve dini inançlardan bağımsız evrensel bir etik çerçeve sunmaktadır.
Antik Çağ'dan sonra önemini bir süre yitiren bu gelenek, Avrupa Aydınlanması ile yeniden canlanmıştır. İlk modern tıp etiği kuralları 1794 yılında İngiliz hekim Thomas Percival tarafından yazılmış, 1846'da Amerikan Tabipler Birliği tarafından kabul edilmiş ve 1948 yılında Dünya Tabipler Birliği tarafından Cenevre Bildirgesi ve Hekimlik Andı olarak ilan edilmiştir. (4) Cenevre Bildirgesi, II. Dünya Savaşı'nda yaşanan tıbbi etik ihlallerinin ardından modern hekimliğin uluslararası etik standartlarını yeniden inşa etme amacı taşımaktadır.
Meslek Yeminlerinin Önemi
Meslek yeminlerinin sembolik niteliği, çoğu zaman yasal bağlayıcılığının önüne geçer; ancak bu durum, anlamlarını azaltmak bir yana, onları daha güçlü kılan unsurdur. Yemin, kişiyi yalnızca dış denetimle değil, kendi vicdanı ve mesleğinin onuru karşısında sorumlu kılan içsel bir bağdır. Önemini birkaç başlık altında toplamak mümkündür:
Yemin, hekim adayının bireysel kariyerinden çok daha büyük bir geleneğe katıldığını simgeler. Mezuniyet törenindeki bu kamusal ant, kişiyi binlerce yıllık bir mesleki silsilenin parçası hâline getirir.
Meslek hayatı boyunca karşılaşılacak ikilemlerde yemin, başvurulacak temel referans noktasıdır. Hangi durumda nasıl davranılacağına dair kurallar mevzuatta yer alsa da, yemin metni bu kuralların ardındaki ahlaki gerekçeyi hatırlatır.
Halk, hekim ile karşılaştığında onun kişiliğinden çok mesleğine güvenir. Bu güven, yeminle taçlandırılmış etik standartların kuşaktan kuşağa aktarılmasıyla mümkündür.
Yemin, mesleği yalnızca bir geçim aracı olmaktan çıkarıp kamusal bir göreve dönüştürür. Hekim, yalnızca bireysel hastalara değil; halk sağlığına, çevreye ve gelecek nesillere karşı da sorumlu olduğunu kabul eder.
Yemin metinlerinin tarih boyunca yenilenmesi, mesleğin değişen toplumsal ihtiyaçlara uyum sağladığının göstergesidir. Bilimsel gelişmeler, biyoetik tartışmalar ve insan hakları söylemi gibi yeni alanlar, yemin metinlerine yansımıştır.
Veteriner Hekim Andının Tarihçesi
Veteriner hekimliği, hayvanların evcilleştirilmesinden bu yana var olan en eski mesleklerden biridir. Dünyada ilk Veteriner Fakültesi 1762 yılında Fransa'da açılmıştır(5); ülkemizde ise modern anlamda veteriner hekimliği eğitimi 23 Ekim 1842'de başlamıştır. Buna karşın bilimsel bir disiplin olarak kurumsallaşan veteriner hekimliğinin kendine özgü bir yemin metnine kavuşması oldukça yeni bir gelişmedir.
Dünyada Veteriner Hekim Andı
Veteriner hekimliği alanında ilk ant, Amerikan Veteriner Hekimleri Birliği (AVMA) tarafından 1954'de hazırlanmış, 1969'da modifiye edilmiştir (6). AVMA yemini Temmuz 1969'da Delege Evi tarafından resmî olarak kabul edilmiş, Kasım 1999'da ve Aralık 2010'da güncellenmiştir(7).
Uluslararası ölçekte önemli bir dönüm noktası, 3–9 Eylül 1995'te Yokohama'da düzenlenen 25. Dünya Veteriner Hekimleri Kongresi'dir. Bu kongrede Japon Veteriner Hekimleri Birliği'nin hazırladığı ant metninin, tüm ulusal birliklere örnek teşkil etmesi ve her ülkenin kendi mesleki andını oluşturması önerilmiştir. Bu çağrı, dünya genelinde veteriner hekim andı geleneğinin yaygınlaşmasında belirleyici olmuştur(6).
Birleşik Krallık'ta ise mesleğe giriş, Veteriner Hekimler Kraliyet Koleji'ne (Royal College of Veterinary Surgeons) üyelikle gerçekleşmekte ve kendine özgü bir bildiri okunmaktadır. Kanada Veteriner Hekimler Birliği de 2004 yılında AVMA metnine yakın, ancak küçük farklılıklar içeren kendi yemin metnini kabul etmiştir(6).
Türkiye'de Veteriner Hekim Andı
Türkiye, dünya çapındaki bu gelişmelere oldukça erken bir tarihte katılmıştır. Türkiye'de ilk veteriner hekim andı, 1981 yılında "Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Atatürk'ün Doğumunun 100. Yılını Kutlama Programı" çerçevesinde Prof. Dr. Ferruh Dinçer tarafından uyarlanmıştır(8).
Metin, dünya çapındaki güncel gelişmeleri yansıtmak amacıyla yine Prof. Dr. Ferruh Dinçer tarafından 1997 yılında yeniden düzenlenmiştir. Bu yenilemeyle birlikte ant metnine; mesleğin dünya çapında geliştirilmesi, çevrenin korunması ve tüm canlıların bundan yararlanması, deontolojik kurallar ile etik ilkelere uyularak tedavi ve araştırma yapılması, ayrıca insanlığın değerleri, bilimin gerçeği ve mesleğin onuru önünde şeref sözü verilmesi gibi çağdaş ifadeler eklenmiştir. Güncellenen metin, Türk Veteriner Hekimleri Birliği Merkez Konseyi tarafından da onaylanarak 18 Temmuz 1997 tarihinde tüm Veteriner Hekim Odalarına resmi yazıyla gönderilmiştir(8).
Günümüzde veteriner hekim adayları, mezuniyet belgelerini almadan önce fakültelerinde düzenlenen törenlerde —Türk Veteriner Hekimleri Birliği Merkez Konseyi veya Oda temsilcisinin katılımıyla— bu andı topluca okuyarak meslek yemini etmektedirler. Yemin, hukuken bağlayıcı olmaktan çok simgesel ve deontolojik bir nitelik taşır; ancak mesleğin etik temeline yapılan bu kamusal taahhüt, her veteriner hekimin meslek hayatı boyunca kendisine yol gösteren temel ilke metni olarak işlev görür.
Mesleki uygulamalar sırasında uyulması gereken tüm kurallar ve etik sınırlar, Türk Veteriner Hekimleri Birliği Hizmetleri Deontoloji ve Etik Yönetmeliği ile kayıt altına alınmıştır. Her veteriner hekimin bu mevzuata hakim olması ve meslek hayatını bu doğrultuda şekillendirmesi esastır.
Veteriner Hekim Andı
Veteriner Hekimliği Mesleğinin Üyeleri Arasına Katıldığım Şu Andan Başlayarak Yaşamımı İnsanlık Yoluna Adayacağıma,
Meslek Sahibi Olmamda Emeği Geçenlere Saygı ve Minnettarlığımı Koruyacağıma,
Sanatımı Doğrulukla Yapacağıma,
Mesleğimin Onurunu Koruyacağıma,
Mesleğimin Dünya Çapında Geliştirilmesini Hedefleyeceğime,
Bu Amaçla Meslektaşlarımla Tam Bir Anlayış ve İşbirliği İçinde Çalışacağıma,
Hayvan ve İnsan Sağlığına Çağdaş Anlamda Hizmet Sunmayı İlke Edineceğime,
Çevrenin Korunması ve Olanaklarından Tüm Canlıların Yararlanması İçin Çaba Harcayacağıma,
Hasta Sahiplerinin Duygu ve Düşüncelerine Saygı Duyacağıma,
Mesleki Bilgimin Gereğini Yaparken Sosyal, Siyasal ve İnanç Farklılığı Gözetmeyeceğime,
Sanatımı Uygularken Öğreneceğim Sırları Açıklamayacağıma,
Bilimsel Yöntemlerden Sapmadan, Deontolojik Kurallara Uyarak ve Etik İlkeleri Gözeterek Mesleğimi İcra Edeceğime;
İNSANLIĞIN DEĞERLERİ, BİLİMİN GERÇEĞİ VE MESLEĞİMİN ONURU ÖNÜNDE ŞEREF SÖZÜ VERİR, AND İÇERİM.